Koenzim Q10

tekst: dr pharm. Ana Todorović

Otkrivanje same uloge CoQ10 u ćelijskim generatorima energije – mitohondrijama, dovelo je dr Pitera Mičela do Nobelove nagrade. Prvi put izolovan je 1957. godine iz mitohondrijalnog aparata goveđeg srca. Po hemijskoj strukturi je 2,3 – dimetoksi, 5-metil, 6- poliizoprenil i 1,4- benzokinonim koji posjeduje izuzetne oksidoredukcijske sposobnosti.

Najvažniji aspekt CoQ10 je vrlo jednostavan. On služi kao jedan od prenosioca elektrona s više energije na nižu, kako bi tijelo moglo stvoriti energiju u ATP-u. On neprestano prima elektrone (redukuje se) prilikom čega nastaje ubikvinol, a potom ih šalje dalje oksidujući se i prelazi u ubikvinon.

Biosinteza koenzima Q10

Najveći dio potrebnih količina CoQ10 stvaramo sami a unos prehranom samo je dodatna količina. Prvi je biosintetski put sinteze holesterola iz acetil koenzima A pa sve do velike molekule dekaprenil difosfata . Činjenica da biosinteza CoQ10 dijeli svoj put sa sintezom holesterola već jasno upućuje kako statini, lijekovi koji zaustavljaju sintezu holesterola, mogu ostaviti posljedice na nivo CoQ10. Druga grana biosinteze CoQ10 počinje od aminokiseline tirozina preko p-hidroksibenzojeve kiseline. Potom se ta dva puta susreću spajanjem p-hidroksibenzojeve kiseline i dekaprenil fosfata i u još par enzimskih koraka nastaje CoQ10.

Manjak drugog gradivnog materijala, aminokiseline tirozina, ne bi trebao biti čest ali je moguć u dijetama sa smanjenim unosom proteina. Ne treba zaboraviti kako je aminokiselina tirozin vrlo tražen gradivni material. Iz nje stvaramo neurotransmitere dopamin, adrenalin, noradrenalin, hormone štitne žlijezde i kožni pigment melanin. Uz sve to neka stanja poput običnog stresa mogu povećati razgradnju tirozina. Starenjem dolazi do pada sposobnosti stvaranja CoQ10. Postoje i genetske bolesti u kojima nedostaju pojedini enzimi u procesu sinteze CoQ10 i koje se liječe suplementacijom.

Koncentracija CoQ10 varira u određenim sistemima organa, a najviše koncentracije su zabilježene u energetskim najaktivnijim organima: srcu, bubrezima i jetri. Ukupna količina u ljudskom tijelu iznosi oko 2 g. Prosječno vrijeme razgradnje i eliminacije traje četiri dana. Dnevno se nadoknadi oko 0,5 g, većinom endogenom sintezom a djelimično i hranom. Najzastupljeniji je u crvenom mesu, ribi a ima ga i u orašastim plodovima i biljnim uljima. Prosječan unos hranom iznosi 3-6 mg. Imajući u vidu da se smanjuje endogena sinteza godinama starosti, egzogeni unos postaje sve značajniji. Preporučene dnevne doze nijesu definsane a kreću se u rasponu od 50 mg do 200 mg.

Primjena:

• Kod kardiovaskularnih bolesti- zahvaljujući svom antioksidativnom dejstvu, inhibira oksidaciju LDL-a i poboljšava funkciju endotela krvnih sudova;

• Kod terapije sa statinima- holesterol i CoQ10 nastaju u istom metaboličkom putu mevalonata koji može biti inhibisan uz pomoc statina (inhibitor HMG CoA – reduktaza) što rezultira smanjenjem endogene sinteze CoQ10.

• Poboljšava kvalitet spermatozoida;

• Kod tjelesnog napora - smanjuje osjećaj umora za vrijeme i nakon tjelesne aktivnosti pa je pogodan kao suplement kod sportista;

• Prevencija migrene;

• Parkinsonova bolest- smanjuje se progresija upotrebom visokih doza CoQ10;

• Anti-aging medicini - smanjuje nastanak bora pospješujući sintezu kolagena i elastina.

Na tržištu ga možemo naći kao ubikvinon, ubikvinol, kristalni oblici ubikvinona i ubikvinola, uljane otopine (ubikvinol stabilizovan sa alfa lipoinskom kiselinom) i kao emulzijski sastavi. U slučaju da u organizmu postoji značajan nedostatak CoQ10, odmah po početku uzimanja ispoljavaju se vidljivi pozitivni efekti. Dok u slučaju postojanja manjeg deficit CoQ10, vidljivi efekti se ispoljavaju za tri do četiri mjeseca. Nijesu zabilježena neželjena dejstva prilikom primjene jer je i sam sastavni dio organizma. Dijabetičari treba da prate nivo šećera dok su na terapiji sa CoQ10 i da koriguju doze jer može da dovede do smanjivanja nivoa šećera u krvi.